Blog > Komentarze do wpisu

Uniwersum ED

Dzisiejszy wpis został zainspirowany podwójnie. Po pierwsze na forum Gazety poświęconym anoreksji i bulimii pojawił się taki oto wątek. Otóż padł pomysł, aby do tytułu forum dopisać binge eating, na co osoba o pseudonimie mauamee stwierdziła: "anoreksja i bulimia są podobnymi chorobami BED jednak odstaje". Po drugie przeszukując zapytania dla wyszukiwarki, które sprowadzają tutaj czytelników, zauważyłam powtarzające się pytania w stylu:

czy da się zamienić bulimię na anoreksję
jak z anoreksji bulimicznej przejść na restrykcyjną

Podobne problemy są także sygnalizowane na blogach pro ana - dziewczyny, które mają objawy bulimiczne chciałaby się ich pozbyć, a zostawić tylko te, które sa związane z anoreksją.

 

W związku z powyższym pojawiają się pytania - jak wygląda uniwersum zaburzeń odżywiania? Czy poszczególne zaburzenia stanowią odrębne i rozróżnialne kategorie (struktura dyskretna), czy raczej tworzą zbiór elementów przechodzących płynnie jeden w drugi (kontinuum)? Czy są możliwe zmiany etykietki ED? Czy są one dowolne czy niektóre z nich są bardziej prawdopodobne? Czy takie zmiany mają charakter ewolucji czy rewolucji? To trochę dużo pytań, więc w dzisiejszej notce postaram się choć po krótce na każde odpowiedzieć.

 

Uniwersum ED - kontinuum

W praktyce klinicznej zaburzenia odżywiania funkcjonują przede wszystkim jako szufladki - czyli zaburzenia określone kryteriami diagnostycznymi (pisałam o tym tutaj). Mimo to ciągle trwają spory o słuszność tych kryteriów, o potrzebę zdefiniowania większej liczby kategorii uwzgledniających zaburzenia takie jak np. ortoreksja. Często podkreśla się płynność kryteriów, oraz to, że wiele osób wykazujących tylko częściowe spełnienie kryteriów w sumie niewiele różni się od przypadków, które można bez problemu zaliczyć do danych kategorii. To wszystko sugeruje, że zaburzenia odżywiania stanowią raczej kontinuum, że poszczególne zaburzenia oddzielają od siebie dość płynne granice, i że kryteria diagnostyczne powinny uwzględniać ten fakt.

Pomysł skonstruowania nowych kryteriów diagnostycznych dla zaburzen odżywiania opiera się na zidentyfikowaniu "ukrytych wymiarów ED" czyli cech, których zmieniające się nasilenie będzie decydować o tym, które zaburzenie występuje u danej osoby. Można sobie to wyobrazić w następujący sposób - gdyby chcieć narysować mapę ED w układzie współrzędnych "ukryte wymiary" będą reprezentować osie.

Badania z wykorzystaniem metod taksonometrii wykazały, że trzy podstawowe "ukryte wymiary ED" to:

  • napadowe objadanie się (wysoki wskażnik dla bulimii i binge eating);
  • lęk przed przytyciem i zachowania kompensacyjne (wysoki wskaźnik dla bulimii i anoreksji);
  • pogoń za chudością (wysoki wskażnik dla anoreksji).

Interesujące jest to, że te wymiary nie obejmują wagi, ani BMI, które są jednym z filarów obecnie obowiązującej klasyfikacji. Przypuszczam, że BMI i masa ciała są w tym schemacie uwzględnione pośrednio - jako wypadkowa pozostałych cech (np. osoba, która ma wysoki wskażnik napadowego objadania się, a niski zachowań kompensacyjnych i pogoni za chudością będzie mieć wysokie BMI).

Uniwersum ED - struktura dyskretna

Dokładna analiza taksonometryczna wskazuje jednak, że natura zaburzeń odżywiania nie jest stricte plynna, co sugeruje istnienie dodatkowego "ukrytego wymiaru", który w dodatku ma charakter dyskretny (czyli przyjmujący tylko ściśle określone wartości). Zaobserwowano np., że objawy związane z objadaniem się (poczucie utraty kontroli w trakcie napadów, gwałtowność jedzenia, napady pod wpływem głodu i gdy ktoś jest najedzony, niepokój związany z przejadaniem się, przesadny wpływ ciała na samoocenę) są różne dla osób z bulimią, binge eating oraz osób otyłych, które nie mają ED.

Badania z użyciem testów identyfikujących rodzaj zaburzeń odżywiania u danej osoby wykazały, że obecność lub jej brak poszczególnych objawów ED wykazuje naturalne grupowanie się przypadków w 6 podstawowych grupach, z których 3 to anoreksja, bulimia i binge eating, a pozostałe 3 to - nadmierne przywiązywanie wagi do wagi i kształtu ciała, niska waga z występującymi napdami objadania się oraz niska waga bez napadów.

Co ciekawe przy okazji okazało się, że tylko połowa osób w grupie anorektycznej wykazywała zaburzone postrzeganie własnego ciała. Za to bardziej jednoznacznym kryterium okazały się stopień zaprzeczania powagi niezwykle niskiej masy ciała oraz podświadomy wpływ kształtu ciała na samoocenę.

Ewolucje i rewolucje

Pytanie o to czy i w jaki sposób zachodzą przejście pomiędzy różnymi typami ED u danej osoby jest moim zdaniem kluczowe w rozstrzygnięciu czy zaburzenia odżywiania stanowią kontinuum czy podlegają ścisłym kategoriom.

Po pierwsze - gdyby natura ED polegała ściśle na kategoriach, to spodziewałabym się, że zmiana natury ED u danej osoby będzie miała naturę rewolucji, czyli zmian gwałtownych, najprawdopodobniej wywoływanych konkretnymi czynnikami. Z kolei gdyby ED stanowiły ciągłość, to spodziewałabym się, że powszechne będą zmiany powolne, przypominające ewolucję, a także będą zależeć o tego co było na początku.

Po drugie - wyniki badań taksonometrycznych nie uwzględniają tego, że dana osoba w dłuższym okresie czasu może zmieniać swoje zachowania.

To, że takie zmiany występują jest faktem. Różne badania podają różne wartości, ale można szacować, że:

  • 20-50 % osób z początkową diagnozą anoreksja z czasem rozwija pełnoobjawową bulimię, oraz, że zmiana taka jest najbardziej prawdopodobna w pierwszych 5 latach;
  • 10-30 % przypadków o początkowej diagnozie bulimia z czasem przechodzi w anoreksję.

Badania prowadzone w okresie 7 lat wykazały, że zmiany typów ED dla danej osoby są nie tylko bardzo prawdopodobne, ale także mają tendencje do powtarzania się. W badaniach tych przeprowadzano cotygodniowe badania stanu zaburzeń, a wyniki przedstawione są na poniższych wykresach (1):

 

Analiza tych wyników wykazuje, że:

  • zmiany między anoreksją o typie restrykcyjnym i bulimicznym są jednakowo prawdopodobne i mają charakter powtarzający się, dotyczą one około 50% przypadków;
  • zmiana w kierunku bulimii jest dużo bardziej prawdopodobna u osób z anoreksją o typie bulimicznym niż restrykcyjnym;
  • najmniej prawdopodobną zmianą było przejście bulimii w anoreksję o typie restrykcyjnym.

Warto wspomnieć tutaj, że wystąpienie objawów bulimicznych u osób z anoreksją dość często jest motywacją do podjęcia leczenia. W takich przypadkach istnieje spora grupa osób, które chcą wyeliminować zachowania bulimiczne, a zachować anorektyczne. Jest to dość typowe dla osób zaangażowanych w pro ana.

Podsumowanie

Osobiście skłaniam się ku temu, żezaburzenia odżywiania mają charakter kontinuum, tzn. nie istnieją jako niezależne przypadki ściśle określające problem danej osoby. W przebiegu choroby można obserwować zmiany zachowania i postrzegania siebie oraz otoczenia. Uważam też, że pewne obszary tego kontinuum gromadzą więcej przypadków niż inne, a także przyciągają na dłuższy okres czasu, stąd możliwe jest postrzeganie ED jako zaburzeń opisanych ścisłymi kategoriami. Wydaje mi się, że wszystkie zaburzenia odżywiania mają wspólną podstawę, a dopiero indywidualne przeżycia i cechy danej osoby decydują o tym, w którą stronę ona pójdzie i jak bardzo będzie się jej trzymać.

 

Przy pisaniu powyższej notki korzystałam z następujących źródeł:
(1) K.T. Eddy et al., Diagnostic Crossover in Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa: Implications for DSM-V, Am J Psychiatry 2008; 165:245–250;
(2) D.A. Williamson et al., Latent Structure of Eating Disorder Symptoms: A Factor Analytic and Taxometric Investigation, Am J Psychiatry 2002; 159:412–418;
(3) C.M. Bulik et al., An Empirical Study of the Classification of Eating Disorders, Am J Psychiatry 2000; 157:886–895;
(4) G.C. Patton et al., Prognosis of adolescent partial syndromes of eating disorder, The British Journal of Psychiatry 2008; 192:294–299;
(5) L.M. Perosa et al., The Continuum versus Categorical Debate on Eating Disorders:Journal of Counseling and Development 2004 (vol 82). Implications for Counselors,

sobota, 12 czerwca 2010, anty_pro_ana

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
white_savage
2010/06/13 21:49:00
b. ciekawa notka, pozdrawiam
Terapia anoreksji, bulimii